Ηπειρώτισσες 5ης γενιάς στην Αμερική...διηγούνται !(also in English)

Πέμπτης γενιάς Ελληνίδες της Αμερικής, η Χριστίνα και η Κατερίνα Λένη από τον Τσαμαντά Θεσπρωτίας, διηγούνται την ιστορία της οικογένειάς τους. Μιας οικογένειας που ταξίδεψε ολόκληρη - από τους προπαπούδες τους ακόμη -στην Αμερική. Μια ιστορία από τον Τσαμαντά στην Βοστώνη και πάλι πίσω...για να κινηματογραφηθεί το παρόν και να αναβιώσει το παρελθόν.

  "Το όνομά μου είναι Χριστίνα Λένη και είμαι Ελληνίδα της Αμερικής. Οι παππούδες μου απ τον πατέρα μου και ο παππούς μου από τη μητέρα μου κατάγονται από τον ορεινό Τσαμαντά. Ήρθα φέτος πρώτη φορά στα Γιάννενα για να παρακολουθήσω το πρόγραμμα ελληνικών για νέους Ηπειρώτες που οργανώνει το ίδρυμα Σταυρός Νιάρχος. Μένω στο Πανεπιστήμιο όπου κάθε μέρα διδασκόμαστε Ελληνικά και χορό. Στην Βοστόνη εργάζομαι  για τρείς κινηματογραφικές εταιρείες που εξειδικεύονται στα ντοκιμαντέρ και παράλληλα αρθρογραφώ ως free lance. Έχω κάνει μια σειρά ταινιών μικρού μήκους, ανάμεσά τους και ένα ντοκιμαντέρ για την μετά-απαρτχάιντ εποχή στην Νότιο Αφρική. Αυτό το ντοκιμαντέρ παρουσιάστηκε στο College Newsnet International Gallery στο Capetown της Νοτίου Αφρικής. Τώρα σχεδιάζω να κινηματογραφήσω τη ζωή προσώπων από την Ήπειρο στα πλαίσια ενός ντοκιμαντέρ το οποίο θα ολοκληρώσω με την επιστροφή μου στην Αμερική. Στο μέλλον θέλω να συνεχίσω να κάνω ντοκιμαντέρ αλλά θέλω να κάνω και ταινίες μεγάλου μήκους. Ο πλανήτης μας είναι γεμάτος συναρπαστικές ανθρώπινες ιστορίες που περιμένουν κάποιον να τις καταγράψει και κάποιον να τις παρουσιάσει στον υπόλοιπο κόσμο. Όσον αφορά τις ρίζες μου οι γονείς μου γεννήθηκαν στις ΗΠΑ. Ο πατέρας μου είναι φωτογράφος και η μητέρα μου εργάζεται στο τμήμα υποτροφιών στο κολέγιο του Worcester στη Μασαχουσέτη. Οι γονείς μου συναντήθηκαν για πρώτη φορά σε έναν Ελληνικό γάμο στην δεκαετία του ΄80. Ο πατέρας μου εκεί ήταν φωτογράφος και η μητέρα μου παράνυμφος. Μεγάλωσαν στην ίδια πόλη πήγαιναν στην ίδια εκκλησία είχαν κοινούς γνωστούς οι γονείς τους ήταν φίλοι αλλά ποτέ δεν είχε συναντήσει ο ένας τον άλλον παρά μόνο στην ηλικία των 20. Μετά το γάμο γεννήθηκα εγώ και η αδερφή μου. Η αδερφή μου η Κατερίνα είναι δεκαεννιά χρονών και σπουδάζει ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο του Clark. Θέλει να γίνει κλινική παιδοψυχολόγος . Τώρα παρακολουθεί και αυτή το πρόγραμμα στο κέντρο Σταύρος Νιάρχος. Είχε ξαναέρθει στην Ελλάδα πριν μερικά καλοκαίρια πάλι για ένα πρόγραμμα της άρεσε πολύ και ήθελε να ξαναέρθει. Ο σημαντικότερος όμως λόγος που ήρθαμε εδώ είναι  γιατί θέλαμε να μάθουμε τις ρίζες μας και την ελληνική μας κληρονομιά. Και οι δύο πηγαίναμε σε ελληνικό σχολείο στην Αμερική, ήμασταν μέλη ( εγώ ήμουν η Πρόεδρος και η Κατερίνα Γραμματέας ) της Goya ( σύλλογος ελληνοαμερικανικής νεολαίας ) και είμαστε ενεργά μέλη της ελληνικής κοινότητας. Εγώ είμαι το νεότερο μέλος της κοινότητας Τσαμαντά της ενορίας του Αγίου Γεωργίου. Το να μεγαλώνεις σαν Έλληνας στην Αμερική είναι μοναδική εμπειρία. Μάθαμε  να παίζουμε κολτσίνα και ξερή από τον παππού μας, μάθαμε να κάνουμε κουραμπιέδες με τη γιαγιά ενώ παράλληλα μας έλεγαν ιστορίες από τη Μουργκάνα και από το χωριό και το πώς είναι να αφήνεις την Ελλάδα αναζητώντας μια καλύτερη ζωή στην Αμερική. Θυμάμαι τον παππού μου τον Γιώργο να λέει ότι νόμιζε πως οι δρόμοι στην Αμερική είναι στρωμένοι με χρυσάφι.Καταλάβαινες την ελπίδα στη φωνή του ειδικά όταν έλεγε πόσο χαρούμενος ήταν που κατάφερε να φτάσει στην Αμερική.

Πραγματικά ένιωθε ότι έφτασε στη γη της επαγγελίας. Ήταν πάντα αισιόδοξος και αυτήν την αισιοδοξία τη μετέδωσε και σε μένα και στην αδερφή μου.Οι παππούδες από τη μεριά του πατέρα μου ο Γιώργος και η Μπέσυ Λένη καταγόταν και οι δύο από τον Τσαμαντά. Συναντήθηκαν στο Worcester όπου και παντρεύτηκαν. Ο παππούς μου ονειρευόταν να σπουδάσει ιατρική στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων όμως τα οικονομικά του τότε δεν του το επέτρεπαν. Έτσι σε ηλικία 18 ετών έφυγε από την Ελλάδα. Κατευθύνθηκε στην Αμερική ολομόναχος στη δεκαετία του 30  και πέρασε από το Ellis Island. Πήγε κατευθείαν στο Worcester όπου ήδη έμεναν πολλοί Ηπειρώτες. Εκεί έκανε πολλές δουλειές μέχρι που κατατάχθηκε στο στρατό κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ήταν πολύ περήφανος για αυτήν τη θητεία του. Μετά το τέλος της θητείας του άνοιξε ένα καφενείο στο Worcester, και αργότερα ήταν οδηγός σε μια νταλίκα και έκανε διανομές  για το ταχυδρομείο του Worcester μέχρι που συνταξιοδοτήθηκε. Η γιαγιά μου η Μπέσυ Λένη ήρθε στις ΗΠΑ στην ηλικία των 11 πέρασε το Ellis Island μαζί με τους γονείς της πήγαν στην Oxford της Μασαχουσέτης και ζούσαν σε μια φάρμα. Δούλευε στη φάρμα μαζί με τους γονείς της μέχρι την εφηβεία της και μετά δούλευε στη πόλη σε ένα εργοστάσιο που έφτιαχνε παντόφλες. Γνώρισε τον παππού σε ένα picknick που οργάνωσε η εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στο Worcester το 1940.Παντρεύτηκαν και έκαναν 5 παιδιά.Ο παππούς μου από τη μητέρα μου  ο Σταύρος Ζούλας καταγόταν και αυτός από τον Τσαμαντά. Ο πατέρας του (και προπάππους μου)ο Χρήστος Ζούλας ήταν ιδρυτικό μέλος τη Eλληνικής Kοινότητας Τσαμαντά της ενορίας του Αγίου Γεωργίου. Ο προπαππούς μου ο Χρήστος μετανάστευσε στις ΗΠΑ το 1920. Δούλευε σε εστιατόριο και μάζευε χρήματα με σκοπό να φέρει τη σύζυγό του και το γιό του στην Αμερική. Η μοναχοκόρη του Κατερίνα έμενε στον Τσαμαντα για να φροντίζει τους παππούδες της (τους προπροπαππούδες μου). Μετανάστευσε στις ΗΠΑ στο τέλος της εφηβείας της μαζί της έφερε και την γιαγιά της. Ένας γιός ο Σωτήρης Ζούλας γεννήθηκε στις ΗΠΑ και έγινε καθηγητής τηλεπικοινωνιών. Ο παππούς μου ο Σταύρος πήγε σχολείο στις ΗΠΑ υπηρέτησε στην Okinawa κατά τη διάρκεια του πολέμου της Κορέας, Όταν επέστρεψε άνοιξε έναν αριθμό εστιατορίων συμπεριλαμβανομένων των Τhe night  Owl και το Τ- bird pizza. Στη συνέχεια έβγαζε τα Zoulas Liquors στο Leicester μέχρι που συνταξιοδοτήθηκε. Γνώρισε τη γιαγιά μου τη Σταθία το 1950 σε έναν ελληνικό χορό. Παντρεύτηκαν και έκαναν μία κόρη τη μητέρα μου τη Τίνα. Η γιαγιά μου Σταθία γεννήθηκε επίσης στο Worcester. Η μητέρα της ήταν από της 40 εκκλησιές της Τουρκίας και ο πατέρας της από τη Κωνσταντινούπολη. Ο πατέρας της ξεκίνησε από την Αμερική με ελάχιστα χρήματα και επιβίωνε μόνο με ένα hot dog την μέρα. Δούλευε σε εστιατόρια μέχρι που άνοιξε δικά του εστιατόρια στη Μασαχουσέτη. Η προγιαγιά μου η Χρυσούλα έφυγε από τη Τουρκία στα 1920 μαζί με τη μητέρα της τη γιαγιά της και τις αδερφές της. Οι Τούρκοι σκότωναν τους Έλληνες άντρες και χτυπούσαν τις Ελληνίδες. Η Χρυσούλα και οι αδερφές της ήταν πολύ όμορφες και οι γονείς τους φοβόταν ότι οι Τούρκοι θα τις απαγάγουν και ότι θα κατέληγαν σκλάβες σε κάποιο χαρέμι. Φόρεσαν φερετζέδες για να καλύψουν τα πρόσωπά τους και σχεδίαζαν την απόδρασή τους. Ο πατέρας τους σκοτώθηκε από τους Τούρκους ακριβώς πριν από την απόδρασή τους. Το σώμα του βρέθηκε δίπλα στο ποτάμι, του είχαν κλέψει το χρυσό ρολόι. Η  Χρυσούλα και οι υπόλοιπες γυναίκες έφυγαν νύχτα για το λιμάνι. Μπήκαν σε ένα πλοίο και κατευθύνθηκαν για το Ellis Island πάνω σε ένα κατάστρωμα γεμάτο ζώα. Μόλις έφτασαν τους έκαναν έλεγχο για ασθένειες μια διαδικασία που ήταν συνηθισμένη πριν από την είσοδο στη χώρα. Την γιαγιά της Χρυσούλας τη σταμάτησαν και τη διέταξαν να μείνει εκεί λίγες ημέρες με τον κίνδυνο να πάρει τον δρόμο της επιστροφής. Είχε κολλήσει μία ασθένεια στα μάτια από τα ζώα που ήταν στο κατάστρωμα. Ευτυχώς λίγες μέρες αργότερα έγινε καλά και προωθήθηκε στη χώρα. Η οικογένειά της προωθήθηκε και έφτασε στο Worcester και άρχισαν να φτιάχνουν σακουλάκια για τσάι. Αργότερα ίδρυσαν τη μεγάλη βιομηχανία τσαγιού New England Coffee and Tea Company.  Η Χρυσούλα γνώρισε τον Γιάννη Ευστρατίου το πατέρα της Σταθίας σε μια Ελληνική εκδήλωση. Παντρεύτηκαν και έκαναν 4 παιδιά. Η γιαγιά μου Η Σταθία είναι αυτό που εγώ και η αδερφή μου λέμε «Αμερικάνα γιαγιά». Είναι η μοναδική από τους παππούδες και γιαγιάδες μας που μας λέει να κάνουμε «αμερικάνικα πράγματα». Πηγαίνουμε μαζί της cinema, μας αγοράζει junk food, pop corn, chips και γλυκά. Πηγαίνουμε στο σπίτι της για μακαρονάδα με τυρί και για να δούμε ταινίες ενώ στο σπίτι των γονιών του πατέρα μου για φασολάδα και για να διαβάσουμε ελληνικά. Είναι ωραίο να μεγαλώνεις με δύο κουλτούρες.  Είμαστε πολύ υπερήφανες για την ανατροφή μας, για την κουλτούρα μας και για τη καταγωγή μας. Είμαστε επίσης περήφανες που είμαστε Ηπειρώτισσες. Για την αδερφή μου το να καταλάβει από πού είμαστε και από πού προήλθε αυτό που είμαστε είναι όλη η σημασία του ταξιδιού μας στην Ελλάδα. Και για μένα μέσα από την ταινία που ετοιμάζω να μοιραστώ με τους ανθρώπους στην Αμερική να μοιραστώ την ομορφιά της Ηπείρου και των ανθρώπων της.

THE TEXT IN ENGLISH

"My name is Christina Lenis. I am a Greek-American. My paternal grandparents and maternal grandfather are from Tsamanta, Epirus. I came to Ioannina as part of the Stavros Niarchos Young Epirotes Program. I am living at the University of Ioannina for a month and taking Greek language and dance classes.

I work for three documentary film companies in Boston and am also a freelance writer. I have produced a number of short films, including a documentary about post-apartheid South Africa, which is showing at the College Newsnet International Gallery in Capetown, South Africa in July. I plan to document my experiences in Epirus and interview locals about their lives as part of a short documentary that I will complete in the States upon my return. I would like to continue working in film, making both documentaries and feature films. The world is a fascinating place filled with stories waiting to be told and I would like to document them through writing and film.

As for my background, my parents are from the United States. My father is a photographer and my mother works in financial aid at a college in Worcester, Massachusetts. They met at a Greek wedding in the 80s; my father was the photographer and my mother was a bridesmaid. They grew up in the same city, went to the same church, new some of the same people, and their parents were friends, yet they never met until they were in their 20s. They had two children, my sister Catherine and I. She is 19 and goes to Clark University where she studies Psychology. She wants to be a clinical child psychologist. She is also on the Stavros Niarchos Young Epirotes Program. She traveled to Greece a few summers ago on the Ioanian Village program and was excited to return to Greece, but more importantly to the area where our grandparents are from to learn more about our heritage.

We both attended Greek school, were members of GOYA (I was president and she was the secretary), were Sunday school teachers, and have been active members in the Greek community. I am also the youngest member of the St. George’s Hellenic Society of Tsamanta.

Growing up Greek in America was a unique experience. We learned how to play kolitsina and xeni from our Papou, made koudabethias with our Yiayia, and were told stories of Mourgana and the village, and about what it was like to leave Greece for the opportunities in America. I remember my Papou George saying he thought that streets in America were paved with gold. There was a lot of hope in his voice, when he talked about how happy he was to come to America; he truly believed it was the land of opportunity and instilled that sense of optimism in my sister and I.

My paternal grandparents, George and Bessie Lenis were both from Tsamanta. They met in Worcester, Massachusetts and married there. George was 18 or 19 when he left Greece – he wanted to study medicine at the University of Ioannia, however was unable to do so do to the lack of funds. He headed for America by himself in the 1930s and came through Ellis Island. He moved to Worcester, Massachusetts where a number of Greek Epirotes were living. He worked a number of odd jobs until he joined the military during World War II. He was very proud of his time in the service. After serving, he managed a coffee shop in the city for a number of years and later drove a delivery truck for the Worcester Telegram and Gazette until he retired.

My Yiayia Bessie Lenis came to the United States when she was 11. She came through Ellis Island with her parents. They moved to Oxford, Massachusetts and lived on a farm. She worked on the farm with her parents, until she was in her late teens and then worked in the city at a slipper factory. She met my Papou George at a Greek picnic at St. Spyridon’s church in Worcester, Massachusetts in the 1940s. They married and had five children. My father, John was the youngest.

My maternal grandfather, Stavros Zoulas was born in Tsamanta. His father, Christos Zoulas was a founding member of the St. George Hellenic Society of Tsamanda. Christos immigrated to the United States in the 1920s. He worked in the restaurant business and saved up his money in order to bring his wife and son to America. His only daughter, Katherine (Kay) stayed in Tsamanda to care for her grandparents (my great great grandparents). She immigrated to the United States when she was in her late teens. She brought her great grandmother with her too. A son, Soteri Zoulas was born in the United States in the 1950s. He would go on to become a professor of Communications.

My Papou Steve attended school in the United States. He served in Okinawa during the Korean War and was also very proud of his time in the service. Upon return, he opened up a number of restaurants including athe diner, The Night Owl and T-Bird Pizza. He ran Zoulas Liquors in Leicester, Massachusetts until he retired. He met my Yiayia Statia at a Greek dance in the l950s. They married and had one daughter, my mother, Teena.

My Yiayia Statia was born in Worcester, Massachusetts. Her mother was from Saranda Eklises in Turkey and her father was from Constantinopole. Her father moved to the United States with little money and lived off of one hot dog a day. He worked in the restaurant business and eventually opened up a number of his own restaurants in Massachusetts. My great grandmother, Chrissoula fled Turkey in the 1920s with her mother, grandmother, and sisters. The Turks were killing Greek men and raping Greek women. Chrissoula and her sisters were very beautiful and her parents were afraid that they would be kidnapped by the Turks and turned into sex slaves. They wore veils to cover their faces and waited to plan their escape. Their father, my great great grandfather was killed by the Turks right before they left. His body was found near the river. His gold watch was stolen and the river was stained red with his blood. Chrissoula and her sisters, grandmother, and mother fled at night to the port. They got on a boat headed for Ellis Island but could only afford to sleep on the bottom deck with the animals. Upon arrival all were checked for disease, as was the procedure before entering the country. Chrissoula’s grandmother (my great great grandmother) was stopped and asked to stay for a few days with the possibility of being deported. She had contracted an eye disease from the animals. By the grace of God, a few days later it had cleared up and she was admitted into the country. Chrissoula and her family headed for Worcester, Massachusetts, where they started making tea bags and later, founded the successful New England Coffee and Tea Company.

Chrissoula met John Efstratiou, my Yiayia Statia’s father at a Greek event. They married and had four children, my Yiayia Statia being the third. My Yiayia Statia is what my sister and I called our American Yiayia. She was the only grandparent that would take us to do “American things”. We would go to the movies with her and she would buy us “junk food” like popcorn, chips, and candy. We would go to her house for macaroni and cheese and to watch movies and we would go to my dad’s parents’ house for fassoulatha and to study our Greek lessons. It was nice growing up with two cultures.

We are very proud of our up-bringing, our culture, and our ancestry. We are also very proud to be Epirotes. For my sister, a better understanding of where we come from and what makes us who we are is what this journey to the homeland means to her. And for myself, through the medium of film, I hope that I can share with people back home, the beauty of Epirus and its people."