Παλαιστίνη | από τον Γκογκορώση Σπύρο

Αποστολή
Ιορδανία-Παλαιστίνη, ένα οδοιπορικό σε έναν τοπο γεμάτο σύνορα

Δεν περίμενα ποτέ οτι θα έφτανα στην Παλαιστίνη μέσω Ιορδανίας και όχι με απευθείας πτήση προς το Ισραήλ. Συμβαίνει όμως όταν συνοδοιπόρος σου είναι ένας ελληνοπαλαιστίνιος. Και στην περίπτωσή μου συνοδοιπόρος μου ήταν ένας Γιαννώτης φίλος με παλαιστινιακή καταγωγή από την πλευρά του πατέρα του, ο οποίος ταξίδεψε μετά από 10 χρόνια στον τόπο καταγωγής του. Ίσως ποτέ στην ζωή του να μην κατορθώσει να πατήσει την Ιερουσαλήμ. Επισκεφθήκαμε μαζί και γνωρίσαμε ανθρώπους εξουθενωμένους από την εξέλιξη της ιστορίας. Ανθρώπους που η μοίρα τους έφερε στα στρατόπεδα της Χαμάς ή της Φατάχ, ανθρώπους που παλεύουν σαν 2 φυλακισμένοι για το ίδιο κελί. Ανθρώπους εξαθλιωμένους που προσπαθούν να επιβιώσουν μέρα με τη μέρα, γνωρίζοντας πως η ειρήνη είναι ακόμα μακριά… Και όλα αυτά μια ανάσα από την  πολιτισμένη, μορφωμένη και ειρηνική δύση…

Την πρώτη μέρα προσγειωνόμαστε στην Κυπριακή Λάρνακα και μετά από μία ολιγόωρη περιήγηση στην πόλη αναχωρούμε για το Αμμάν της Ιορδανίας, ενδιάμεσο σταθμό του ταξιδιού μας. Η Ιορδανία άλλωστε αποτελεί τον μοναδικό τρόπο εισόδου στην κατεχόμενη Παλαιστίνη για ένα Παλαιστίνιο, λόγω των Ισραηλινών απαγορεύσεων.
Η Ιορδανία είναι μία χώρα 7 εκ. εκ των οποίων τα 4 εκ. είναι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες. Αποτελεί αντιπροσωπευτικό του αραβικού πολιτισμού τουριστικό προορισμό, με εντυπωσιακά φυσικά κάλη, παραδοσιακές πόλεις και μεγάλης σημασίας αρχαιολογικούς χώρους.
Ένας από αυτούς είναι και η Πέτρα την οποία και επισκεφθήκαμε την δεύτερη μέρα του ταξιδιού μας.  
Όλη η πόλη της Πέτρας, με τα κτίσματα της, είναι λαξευμένη σε βράχους και αποτελεί ένα ζωντανό μνημείο ενός αξιοθαύμαστου πολιτισμού. Αποτελεί δε ένα από τα νέα επτά θαύματα του κόσμου. Η πρώτη μόνιμη εγκατάσταση έλαβε χώρα την 9η χιλιετία π.Χ. ενώ στα βάθη των αιώνων η πόλη αποτέλεσε ζωτικό χώρο πολλών πολιτισμών, συμπεριλαμβανομένων των Ναβαταίων (αρχαίος αραβικός λαός) και αργότερα των Ρωμαίων. Από τον 3ο αιώνα μ.Χ. μετά από διαδοχικούς πολέμους η πόλη άρχισε σταδιακά να εγκαταλείπεται. Ξαναανακαλύφθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα από τον Ελβετό εξερευνητή Γίοχαν Λούτβιχ Μπούρκχαρντ και από τότε αποτελεί χώρο συνεχών ανασκαφών και παράλληλα ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της Ιορδανίας.
Την τρίτη μέρα, κατά την είσοδο μας στην Παλαιστίνη, μας περίμενε η πρώτη έκπληξη. Εκεί πάνω στα σύνορα υπήρχαν 2 ειδών λεωφορεία, διαφορετικό για τους τουρίστες και διαφορετικό για τους Παλαιστίνιους. Το Παλαιστινιακό διαβατήριο του Χαλίλ μας οδήγησε στο λεωφορείο των Παλαιστινίων. Περνάμε την γέφυρα του Ιορδάνη Ποταμού που ενώνει την Ιορδανία με την Παλαιστίνη. Μπορεί τα Παλαιστινιακά εδάφη να είναι σε κάποιο βαθμό αυτοδιοικούμενα ύστερα από την συνθήκη του Όσλο το 1993 όμως τα σύνορα ελέγχονται από Ισραηλινούς.
Μαθαίνω ότι τα εδάφη της σημερινής Παλαιστίνη αποτελούνται από τις Περιοχές της Δυτικής Όχθης και της Λωρίδας της Γάζας και χωρίζονται σε 3 ζώνες. Στην ζώνη Α ανήκουν οι Παλαιστινιακές πόλεις, στην ζώνη Β ανήκουν τα Παλαιστινιακά χωριά και στην ζώνη Γ οι περιοχές ανάμεσα στις ζώνες Α και Β. Οι Παλαιστίνιοι κατέχουν τον διοικητικό έλεγχο μόνο στις μεγάλες Παλαιστινιακές πόλεις και στα χωριά, αλλά για να ταξιδέψεις από μια Παλαιστινιακή πόλη σε μια άλλη περνάς από Ισραηλινά check points. Τα σύνορα της κατεχόμενης Παλαιστίνης ελέγχονται στο σύνολο τους από Ισραηλινές δυνάμεις.
 Περάσαμε στα κατεχόμενα Παλαιστινιακά εδάφη όπου αμέσως αντιληφθήκαμε ότι βρισκόμαστε σε εμπόλεμη ζώνη. Παντού τριγύρω υπήρχαν στρατιωτικές δυνάμεις, φυλάκια και στρατιωτικά τζιπ.  Μετά από ένα σύντομο πέρασμα από την Ιεριχώ ξεκινάμε για τη Ραμάλα της Δυτικής όχθης, Εκεί καθυστερήσαμε σε μια ουρά χιλιομέτρων από αυτοκίνητα τα οποία περίμεναν να περάσουν το τείχος που χωρίζει τα Παλαιστινιακά εδάφη από το Ισραήλ. Οι επιβαίνοντες στα αυτοκίνητα δεν ήταν ταξιδιώτες αλλά Παλαιστίνιοι που περίμεναν να επιστρέψουν από στις δουλειές τους. Λόγω των πολιτικών δυσκολιών πολλοί Παλαιστίνιοι, ενώ μένουν στα κατεχόμενα Ιεροσόλυμα, αναγκάζονται να εργάζονται στη Ραμάλα και κάθε μέρα πρέπει να περνούν το τείχος που αποτελεί κανονικά σύνορα με ουρές χιλιομέτρων και καθυστερήσεις περισσότερες των 2 ωρών. Στο τείχος έντονα ζωγραφισμένη με γκράφιτι η μορφή του Αραφάτ.
Εκεί πάνω στο τείχος γνωρίσαμε και πολιτικούς ακτιβιστές, μόνιμους κατασκηνωτές στην περιοχή. Εκεί καθημερινά μαζί με ξένους διαδηλώνουν ενάντια στο τείχος. Χάρη σε αυτούς τα διεθνή ΜΜΕ δεν δαιμονοποιούν πια τόσο πολύ τους Άραβες και φανερώνουν ότι οι Παλαιστίνιοι είναι πραγματικά αποκλεισμένοι, εγκλωβισμένοι σε μια κατάσταση που θυμίζει Απαρτχάιντ. Αξίζει να αναφέρω εδώ ότι ο αραβικός πληθυσμός της περιοχής κατηγοριοποιείται ως εξής: α) στους Παλαιστίνιους με διαβατήριο της Παλαιστινιακής αρχής με δικαίωμα εισόδου μόνο στις παλαιστινιακές περιοχές, β) στους Ισραηλινούς Παλαιστινιακής καταγωγής με πλήρη δικαιώματα που αποτελούν περίπου 20% των κατοίκων του Ισραήλ και γ) στα 80.000 άτομα που μένουν στα Ιεροσόλυμα, άρα μπαίνουν στα εδάφη του Ισραήλ, αλλά για πολιτικούς λόγους δεν αποτελούν κατοίκους καμιάς χώρας. Δεν έχουν διαβατήριο αλλά ταξιδεύουν με ταξιδιωτικά έγγραφα και για να επιστρέψουν στον τόπο τους απαιτείται η έκδοση από το Ισραήλ άδειας τύπου Βίζας.
Τελικά μπαίνουμε στην Ραμάλα, 250.000 ατόμων. Αποτελεί την πρωτεύουσα της κυβέρνησης Φατάχ με ηγέτη τον Μαχμούτ Αμπάς. Η Ραμάλα αποτελεί το ανερχόμενο οικονομικό κέντρο της Παλαιστίνης με τεράστια ανοικοδόμηση η οποία διπλασίασε το μέγεθος της τα τελευταία 10 χρόνια. Αποτελεί μια δυτικών προτύπων πόλη με το 5% των κατοίκων να είναι χριστιανοί και οι υπόλοιποι κυρίως μουσουλμάνοι, χωρίς να αφήνουν σε κάθε περίπτωση τη θρησκεία να αποτελέσει διαχωριστική  γραμμή. Αξίζει να αναφέρουμε ότι μεγάλες επιχειρήσεις προσπαθούν να επαναπατρίσουν Παλαιστίνιους επιστήμονες της διασποράς προσφέροντάς τους υψηλόβαθμες θέσεις και δελεαστικούς μισθούς.  Στη Ραμάλα γνωρίσαμε μια μικρή κοινωνία παλαιστινίων που σπούδασαν στην Ελλάδα την δεκαετία του 80 τότε που ο Ανδρέας Παπανδρέου άνοιξε τον δρόμο των Παλαιστινίων προς τη Ελλάδα. Είναι άλλωστε γνωστό ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν ο μοναδικός που χορήγησε ασυλία στον Παλαιστινιακό λαό και στον ίδιο τον Αραφάτ όταν το 1982, κατά τον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου βρέθηκε εγκλωβισμένος στο Λίβανο. Οι Παλαιστίνιοι αυτοί μιλούν με θέρμη και νοσταλγία για την Ελλάδα, εκφράζουν όμως το παράπονο ότι οι Έλληνες από τότε έχουν αλλάξει. Δεν είναι το ίδιο απλοί, φιλόξενοι και ζεστοί.
Από την Ραμάλα κατευθυνόμαστε προς την Βηθλεέμ, τόπο γέννησης του Θεανθρώπου και κέντρο θρησκευτικού τουρισμού. Η πόλη είναι διάσπαρτη από εκκλησίες, με την εκκλησία της γεννήσεως να κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Εκεί ξεκουραστήκαμε σε μία καφετέρια που δεν συνηθίζεται να συχνάζουν τουρίστες. Η θέα προς τη Βηθλεέμ ήταν μαγευτική. Ο ιδιοκτήτης της καφετέριας, οπαδός της Φατάχ αντιλήφθηκε ότι είμαστε ξένοι και κατευθύνθηκε προς το μέρος μας. Τον τουρισμό, όπως μας είπε, τον ελέγχει αποκλειστικά το Ισραήλ το οποίο κατευθύνει τους τουρίστες σε συγκεκριμένα σημεία. Οι Ισραηλινοί tour operators εκφοβίζουν τους τουρίστες. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση τουριστικού γραφείου που προσφέρει στους τουρίστες ακόμα και lunch pack για να αποφύγουν, όπως λένε, τον κίνδυνο δηλητηριάσεων. Τους εκφοβίζουν ακόμη για τον κίνδυνο επιθέσεων αυτοκτονίας γεγονότα για με τα οποία έχουν ταυτίσει την περιοχή οι περισσότεροι δυτικοί.
Όπως μας είπε, χωρίς να προσπαθήσει να δικαιολογήσει την κατάσταση αλλά προσπαθώντας να μας κάνει να κατανοήσουμε τις συνθήκες της περιοχής, η εξαθλίωση υποθάλπει τις ακραίες αντιδράσεις. Έτσι, εξαθλιωμένοι και αμόρφωτοι Παλαιστίνιοι, παρερμηνεύοντας το Ισλάμ, δίνουν το μοναδικό πράγμα που τους έχει απομείνει, τη ζωή τους για να γίνουν μάρτυρες και να … κερδίσουν έτσι μια θέση στον παράδεισο.
Μιλήσαμε επίσης για τη Γάζα την οποία βέβαια δεν μπορέσαμε να επισκευτούμε. Η Γάζα ελέγχεται από την οργάνωση «Χαμάς». Πριν περίπου 3 χρόνια η Φατάχ έχασε τις εκλογές από την Χαμάς. Η θρησκευτική και σκληρή ορολογία της Χαμάς έδωσε μια ελπίδα στους απελπισμένους Παλαιστίνιους. Η διεθνής κοινότητα αμέσως μετά την άνοδο της Χαμάς στη εξουσία σταμάτησε κάθε χρηματοδότηση προς την Παλαιστίνη με αποτέλεσμα οι Παλαιστίνιοι να καταρρέουν μέρα με την μέρα. Άλλωστε αυτή η δυτική χρηματοδότηση αποτελούσε και αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού της Παλαιστίνης. Ο σκληρός πόλεμος Φατάχ – Χαμάς ξέσπασε. Δύο φυλακισμένοι πάλεψαν για τον έλεγχο του κελιού τους, και το κελί χωρίστηκε στα δύο. Η Φατάχ ελέγχει πλέον την Δυτική όχθη και η Χαμάς την Λωρίδα της Γάζας. Ο εμπορικός αποκλεισμός ακολούθησε. Τίποτα πλέον δεν μπορεί να περάσει νόμιμα στη Λωρίδα της Γάζας. Η Χαμάς απομονώθηκε τελείως από το Ισραήλ αλλά και από την Δύση. Άλλωστε οι Ισραηλινοί προτιμούν τις συνομιλίες με την Φατάχ. Ο αποκλεισμός έγινε τόσο σκληρός που οι εγκλωβισμένοι στη Γάζα Παλαιστίνιοι έσκαψαν τούνελ προς την Αίγυπτο για να γίνεται ο στοιχειώδης εφοδιασμός. Μετά όμως από διεθνής πιέσεις, οι Αιγύπτιοι φράσσουν τα τούνελ. Εκεί πλέον 1 εκ. ψυχές μόλις που επιβιώνουν. Τα χειρότερα έπονται...
Επόμενος σταθμός του ταξιδιού ήταν η Ιερουσαλήμ, Ιερός τόπος λατρείας των 3 μεγαλύτερων θρησκειών του κόσμου, του Χριστιανισμού, του Μουσουλμανισμού και του Εβραϊσμού. Είναι χαρακτηριστικό ότι εβραϊκά, χριστιανικά και μουσουλμανικά μνημεία συνυπάρχουν. Η Ιερουσαλήμ αποτελεί εμπορικό σημείο και σχετικά ήρεμη περιοχή με το 30% των κατοίκων της να είναι χριστιανοί. Αξιοσημείωτο είναι και το τείχος ανάμεσα στην Ραμάλα και την Ιερουσαλήμ. Για να το διασχίσεις περνάς από τούνελ με μεταλλικές μπάρες και καρφιά όπου χωρά να περνά ένα άτομο κάθε φορά. Εκεί το ελληνικό διαβατήριο του Χαλίλ δεν ήταν αρκετό για να περάσει το τείχος. Ο υπολογιστής έδειξε… Παλαιστίνιος. Εγώ προχώρησα στην Ιερουσαλήμ ενώ εκείνος γύρισε στη Ραμάλα. Ούτε οι συνομιλίες με τον ελληνικό υπουργείο εξωτερικών δεν απέδωσαν καρπούς. Η ειδική διπλωματική άδεια ήταν χρονοβόρα. Γνωστή η κατάσταση μας είπαν…  γνωστή και η ιστορία ελληνοπαλαιστίνιας υποψήφιας του Συ.Ρι.Ζα η οποία έφτασε στο αεροδρόμιο του Ισραήλ και παρ’ όλες τις πολύωρες διπλωματικές διαβουλεύσεις, την γύρισαν πίσω.
Δεν  θα ξεχάσω τα λόγια ενός φίλου παλαιστίνιου για τα την κατάσταση. «Το μόνο που μας έχει απομείνει είναι η ελπίδα πως κάποια μέρα θα μπορέσουμε να κερδίσουμε την ειρήνη.» Φεύγοντας μας χαιρέτησε με την γνωστή αραβική έκφραση «Salaam Alaikum» - Ειρήνη σε εσάς.